Geologie van IJsland

Geologisch gezien is IJsland zeer jong en is hoofdzakelijk opgebouwd uit vulkanische materiaal en gesteente. Dit is het gevolg van zijn ligging op de Midden-Atlantische rug, een scheidingsgebied tussen een aantal tektoniekplaten, die uit elkaar drijven. Daardoor kan het onderliggende magma omhoogkomen om de scheuren op te vullen, en bij IJsland verheft deze rug zich boven het zeeoppervlak.
Op het kaartje hiernaast zijn de breukzones aangegeven. Het gedeelte ten noorden van de Zuidelijke seismische zone behoort bij het Amerikaanse plateau en drijft naar het westen, en het gedeelte ten zuiden van de Zuidelijke seismische zone behoort bij het Euraziatische plateau en drijft naar het oosten. Gemiddeld drijven deze twee plateau's met een snelheid van 2 cm/jaar uit elkaar.

Een toevallige bijkomstigheid is dat IJsland ook nog eens op een hotspot ligt. Dat zijn plaatsen in de aardkorst waar het onderliggende magma tot zeer dicht onder het aardoppervlak kan komen. Beide fenomenen zorgen ervoor dat IJsland vulkanisch zeer actief genoemd mag worden. Men beweert wel dat van alle lava dat de vulkanen de afgelopen 500 jaar wereldwijd hebben uitgestort, de helft op IJsland ligt. Het merendeel van het eiland werd gevormd tijdens de laatste ijstijd en dit groeiproces gaat nu nog steeds door. Het oudste deel van het eiland ligt in het noordwesten en wordt in het IJslands de Vestfirðir (Westfjorden) genoemd. Het jongste deel is het eilandje Surtsey dat bij de Vestmannaeyjar ontstond tijdens een vulkaanuitbarsting die in 1963 begon.

De vele kleine en regelmatig ook grotere aardbevingen op IJsland zijn een direct gevolg van deze plaatbewegingen.
Los hiervan staan de aardbevingen, welke samengaan met c.q. voorafgaan aan vulkaanuitbarstingen. Deze aardbevingen zijn vaak het gevolg van het omhoogkomen van de lava.

Het land kent een aantal actieve vulkanen, waaronder de Katla onder de Mýrdalsjökull, het Laki gebied, de Hekla, en het nieuwe eiland Surtsey. Andere, of slapende vulkanen zijn de schildvulkaan Skjaldbreiður, de twee Snæfell vulkanen, Kerið, Eldborg, Hverfjall en Krafla. Daarnaast komen er pseudokraters voor, met name bij Mývatn en Kirkjubæjarklaustur. Andere fenomenen van vulkanisme op IJsland zijn subglaciale meren (bijvoorbeeld Grímsvötn), solfataren en fumarolen, geisers en hete bronnen (de bron bij Deildartunguhver levert 180 liter kokend water per seconde, en is daarmee de grootste heetwaterbron van Europa).